Poradnik pacjenta · Echokardiografia
Frakcja wyrzutowa (EF): co oznacza wynik echa serca?
Frakcja wyrzutowa to jeden z najważniejszych parametrów w opisie echa serca. W tym artykule wyjaśniamy, czym dokładnie jest, jakie wartości uznaje się za prawidłowe i co oznacza wynik obniżony - w oparciu o aktualne wytyczne ESC, ASE i EACVI. To materiał edukacyjny; Twój konkretny wynik zawsze interpretuje lekarz w kontekście objawów i pozostałych badań.
Co to jest frakcja wyrzutowa?
Frakcja wyrzutowa lewej komory (LVEF, left ventricular ejection fraction) to odsetek krwi zgromadzonej w lewej komorze, który zostaje z niej wyrzucony podczas jednego skurczu serca. Jeśli pod koniec rozkurczu w komorze znajduje się określona objętość krwi, a w czasie skurczu serce wyrzuca jej część do aorty, to właśnie ta część wyrażona w procentach jest frakcją wyrzutową.
Warto od razu rozwiać nieporozumienie: EF nie mówi, ile litrów krwi serce pompuje, ani jak mocno bije. Opisuje sprawność opróżniania lewej komory - czyli jak efektywnie pracuje główna pompa serca. Dlatego nawet prawidłowa frakcja wyrzutowa nie wyklucza wszystkich chorób serca.
Jak mierzy się frakcję wyrzutową w echu serca?
Podczas badania echokardiograficznego przezklatkowego (TTE, transthoracic echocardiography) lekarz ocenia objętość lewej komory na końcu rozkurczu i na końcu skurczu. Zalecaną, najbardziej powtarzalną metodą jest dwupłaszczyznowa metoda krążków Simpsona (biplane method of disks), a tam gdzie to możliwe - echo trójwymiarowe (3D). Tak rekomendują wspólne wytyczne ASE i EACVI oraz standard wykonania pełnego badania TTE.
Stosowana bywa też ocena wzrokowa (tzw. eyeballing) przez doświadczonego badacza, ale jest ona mniej dokładna niż pomiar. Trzeba też uczciwie dodać, że wynik EF zależy od jakości okna akustycznego, rytmu serca i doświadczenia osoby wykonującej badanie. Różnica kilku procent między dwoma badaniami nie zawsze oznacza realną zmianę stanu serca - czasem to po prostu inny operator lub inne warunki badania.
Jaka jest norma frakcji wyrzutowej?
Według wspólnych zaleceń ASE/EACVI dotyczących oceny jam serca (2015) wartości prawidłowe LVEF wynoszą:
| Ocena funkcji skurczowej | Frakcja wyrzutowa (LVEF) |
|---|---|
| Prawidłowa | 52-72% (mężczyźni), 54-74% (kobiety) |
| Łagodnie obniżona | 41-51% (mężczyźni), 41-53% (kobiety) |
| Umiarkowanie obniżona | 30-40% |
| Ciężko obniżona | poniżej 30% |
W praktyce za dolną granicę normy najczęściej przyjmuje się około 50-52%. Wartości nieco powyżej lub poniżej tej granicy zawsze wymagają interpretacji przez lekarza - liczba w oderwaniu od obrazu klinicznego niewiele mówi.
Co oznacza obniżona frakcja wyrzutowa? EF a niewydolność serca
Frakcja wyrzutowa jest podstawą podziału niewydolności serca w wytycznych Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC 2021 wraz z aktualizacją z 2023 roku):
| Typ niewydolności serca | Frakcja wyrzutowa |
|---|---|
| Z obniżoną EF (HFrEF) | 40% lub mniej |
| Z łagodnie obniżoną EF (HFmrEF) | 41-49% |
| Z zachowaną EF (HFpEF) | 50% lub więcej |
Czy frakcja wyrzutowa może się poprawić?
Tak. U części pacjentów z obniżoną EF prawidłowo prowadzone leczenie niewydolności serca (zgodne z wytycznymi ESC) prowadzi do poprawy funkcji skurczowej - mówimy wtedy o niewydolności serca z poprawioną frakcją wyrzutową. Z drugiej strony niektóre choroby mogą EF stopniowo obniżać. Dlatego frakcję wyrzutową ocenia się nie tylko jednorazowo, ale też w trakcie obserwacji i leczenia.
Jak czytać swój wynik EF?
Jeśli w opisie echa widzisz wartość frakcji wyrzutowej, pamiętaj o trzech rzeczach. Po pierwsze, normy zależą od metody i płci. Po drugie, jeden wynik to zdjęcie chwili - liczy się też kontekst kliniczny i trend w czasie. Po trzecie, interpretacja należy do lekarza, najlepiej kardiologa, który zestawi EF z objawami i pozostałymi parametrami badania. Samodzielne porównywanie liczby z internetowymi tabelami bywa mylące i niepotrzebnie niepokoi.
Echo serca w Centrum Echo Serca Medecho
Badanie wykonują eksperci, którzy szkolą innych lekarzy z echokardiografii. Mokotów, ul. Obrzeżna 3/U12, Warszawa.
lub zadzwoń: +48 696 253 405
Najczęściej zadawane pytania
Jaka frakcja wyrzutowa jest prawidłowa?
Za prawidłową przyjmuje się zwykle wartość około 50% lub wyższą. Dokładne normy wg ASE/EACVI (2015) to 52-72% u mężczyzn i 54-74% u kobiet.
Czy frakcja wyrzutowa 40% to dużo czy mało?
Wartość 40% lub niższa odpowiada niewydolności serca z obniżoną frakcją wyrzutową (HFrEF) wg ESC, ale ostateczną ocenę i decyzje o leczeniu podejmuje lekarz na podstawie całości obrazu klinicznego.
Czy obniżona frakcja wyrzutowa jest odwracalna?
U części pacjentów tak - właściwe leczenie niewydolności serca może poprawić frakcję wyrzutową. Zależy to od przyczyny i czasu rozpoczęcia terapii.
Czy można mieć niewydolność serca przy prawidłowej EF?
Tak. To niewydolność serca z zachowaną frakcją wyrzutową (HFpEF), gdy EF wynosi 50% lub więcej, a mimo to występują objawy i inne nieprawidłowości.
Czy pomiar EF z echa jest dokładny?
Jest wiarygodny, gdy badanie jest dobrze wykonane. Najbardziej powtarzalne są metoda Simpsona i echo 3D. Wynik zależy jednak od okna akustycznego i doświadczenia badacza, dlatego niewielkie różnice między badaniami są normalne.
dr hab. n. med. Radosław Piątkowski, kardiolog i echokardiografista z ponad 20-letnim doświadczeniem, adiunkt Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, ekspert Sekcji Echokardiografii Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego. Przyjmuje w Centrum Echo Serca Medecho.
Źródła
Lang RM i wsp. Recommendations for Cardiac Chamber Quantification by Echocardiography in Adults: An Update from the ASE and EACVI. J Am Soc Echocardiogr / Eur Heart J Cardiovasc Imaging 2015.
Mitchell C i wsp. Guidelines for Performing a Comprehensive Transthoracic Echocardiographic Examination in Adults. J Am Soc Echocardiogr 2019.
McDonagh TA i wsp. 2021 ESC Guidelines for the diagnosis and treatment of acute and chronic heart failure. Eur Heart J 2021; oraz 2023 Focused Update, Eur Heart J 2023;44:3627.
Zobacz też: Centrum Echo Serca, Echo serca - przygotowanie i cena, Kardiolog Warszawa.
