Poradnik pacjenta · Echokardiografia
Przetrwały otwór owalny (PFO): badanie z kontrastem
Przetrwały otwór owalny (w skrócie PFO) to mała, niezrośnięta klapka w ścianie między przedsionkami serca. Taki otwór ma mniej więcej co czwarty dorosły.[1] U zdecydowanej większości osób nigdy nie daje objawów i nie wymaga leczenia. Znaczenie ma tylko w kilku sytuacjach. Wtedy trzeba go potwierdzić w echu serca z kontrastem.[2] Takie badanie wykonujemy w Centrum Echo Serca.
Najważniejsze w 30 sekund
- Otwór owalny ma mniej więcej co czwarty dorosły. Zwykle nie szkodzi i nie wymaga leczenia.
- Ma znaczenie głównie po udarze mózgu bez znanej przyczyny u osób w wieku 18-60 lat i u nurków po chorobie dekompresyjnej.
- Wykrywa go echo serca z kontrastem. Do żyły podaje się płyn z drobnymi pęcherzykami powietrza.
- Nie musisz być na czczo. Badanie trwa około 15-20 minut.
- Wynik ujemny nie zawsze wyklucza otwór. Przy dużym podejrzeniu warto powtórzyć badanie w doświadczonym ośrodku.
Czym jest przetrwały otwór owalny?
Przed urodzeniem płuca dziecka nie oddychają. Krew omija je wtedy przez otwór w ścianie między przedsionkami serca. Po urodzeniu ten otwór zwykle zarasta. U mniej więcej co czwartego dorosłego zostaje jednak niezrośnięta klapka.
Klapka zwykle przylega do ściany i jest zamknięta. Może się jednak na chwilę uchylić, na przykład przy kaszlu, parciu czy dźwiganiu. Wtedy odrobina krwi przechodzi z prawej strony serca na lewą. Lekarze nazywają to przeciekiem.
To nie jest wada serca. Otwór owalny to po prostu niezrośnięta klapka, która przez większość czasu jest zamknięta. Nie myl go z ubytkiem w przegrodzie serca. Ubytek to wrodzona wada serca: stały otwór, przez który krew płynie cały czas. To dwa różne stany: inaczej przebiegają i inaczej się je leczy.
Dlaczego czasem ma to znaczenie? Płuca działają jak filtr dla krwi płynącej z żył. Przez otwór owalny krew może ominąć ten filtr. Jeśli niesie mały skrzep albo pęcherzyk gazu, może on trafić do tętnic i dalej do dowolnego narządu. Najgroźniejsze jest to dla mózgu, bo może dojść do udaru.
Kiedy otwór owalny ma znaczenie?
Sam otwór owalny nie jest chorobą. Jeśli nic Ci nie dolega, nie wymaga leczenia ani żadnych ograniczeń. Znaczenie ma głównie w trzech sytuacjach:
- Udar mózgu bez znanej przyczyny. Dotyczy osób w wieku 18-60 lat, u których badania nie wykazały innej przyczyny udaru. U części z nich zaleca się zamknięcie otworu.[3] Najwięcej zyskują osoby, u których występuje jednocześnie duży przeciek i bardzo ruchoma, wybrzuszająca się ściana między przedsionkami (tzw. tętniak przegrody).[3]
- Choroba dekompresyjna u nurków. Piszemy o niej niżej.
- Duszność w pozycji siedzącej lub stojącej. To bardzo rzadki stan. Duszność i spadek poziomu tlenu we krwi pojawiają się w pozycji siedzącej lub stojącej, a mijają po położeniu się. Lekarze nazywają to zespołem platypnoe-ortodeoksja.
Migrena nie jest powodem do zamykania otworu. Więcej o tym przeczytasz niżej.
Co zrobić: jeśli otwór owalny wykryto u Ciebie przypadkiem, a nic Ci nie dolega, nie musisz niczego zmieniać w codziennym życiu. Jeśli nurkujesz, przeczytaj część dla nurków.
Jeśli teraz masz objawy udaru, nie umawiaj się na badanie. Zadzwoń pod 112. Objawy udaru to np. nagłe osłabienie lub drętwienie jednej strony ciała, opadnięty kącik ust, kłopoty z mówieniem albo widzeniem. Szukanie przyczyny udaru przychodzi później, po leczeniu w szpitalu.
Jak wygląda badanie z kontrastem?
Nie każdy go potrzebuje. Czasem przeciek widać już w zwykłym echu serca. Wtedy rozpoznanie jest w praktyce postawione. Często jednak w zwykłym echu przecieku nie widać. Klapka uchyla się bowiem dopiero wtedy, gdy wzrośnie ciśnienie w prawej części serca. W spoczynku zwykle jest zamknięta.
Właśnie w tym pomaga kontrast.
Jak to wygląda? Do żyły podaje się płyn z mikroskopijnymi pęcherzykami powietrza. Lekarz patrzy w echu serca, czy pęcherzyki przechodzą z prawej strony serca na lewą. Zwykle podaje się je kilka razy.
Próba Valsalvy: co będziesz robić? W trakcie badania lekarz poprosi Cię o próbę Valsalvy. Nabierasz powietrza. Potem przez chwilę przesz, tak jak przy wydechu przez zamknięte usta i zatkany nos. Dzięki temu niezrośnięta klapka łatwiej się uchyla. Lekarz powie Ci, kiedy zacząć i kiedy przestać.
- Badanie trwa około 15-20 minut razem z przygotowaniem.
- Dostajesz wenflon do żyły na przedramieniu, tak jak przy kroplówce. To jedyne ukłucie. Poza nim badanie nie boli.
- Nie musisz być na czczo ani odstawiać leków.
- Nie ma promieniowania ani znieczulenia. Nikt nie wsuwa Ci sondy do przełyku. Płyn z pęcherzykami nie zawiera jodu.
Dlaczego ważne jest doświadczenie ośrodka? Wynik zależy od tego, jak wykonano próbę Valsalvy. Dobrze wykonana próba wyraźnie zwiększa szansę wykrycia przecieku. Jeśli parcie jest za słabe albo wykonane w niewłaściwym momencie, otwór może zostać przeoczony.[2][4] Co zrobić: jeśli wcześniejsze badanie nic nie wykazało, a lekarz nadal podejrzewa otwór, powtórz je w ośrodku, który robi je regularnie.
Co oznacza wynik?
Wynik dodatni znaczy, że pęcherzyki przeszły na lewą stronę serca. Lekarz sprawdza też, kiedy pęcherzyki się pojawiły, bo przeciek może być także w płucach, a nie w sercu. Wynik dodatni nie oznacza automatycznie zabiegu. Wynik ujemny nie zawsze zamyka sprawę. Lekarz ocenia wynik razem z Twoimi objawami i innymi badaniami. Czasem potrzebne jest jeszcze badanie serca przez przełyk. Robi się je w szpitalu.
Co zrobić: omów wynik z kardiologiem. W Medecho robimy to podczas konsultacji kardiologicznej.
Co zabrać na badanie w kierunku przetrwałego otworu owalnego?
- Po udarze albo przemijającym niedokrwieniu mózgu: kartę wypisową ze szpitala, opisy tomografii lub rezonansu głowy, wynik USG tętnic szyjnych i zapis Holtera EKG, jeśli był robiony.
- Jeśli nurkujesz: opis zdarzenia po nurkowaniu, czyli datę, przebieg nurkowania, objawy i leczenie, np. w komorze ciśnieniowej.
- Wcześniejsze wyniki echa serca i listę leków.
Dzięki temu lekarz od razu oceni wynik razem z resztą badań.
Co, jeśli badanie wykaże otwór owalny?
To zależy od tego, czy coś się wydarzyło.
- Nic Ci nie dolegało. Zwykle nic nie trzeba robić. Otwór nie wymaga leczenia ani ograniczeń.
- Był udar bez innej przyczyny. Lekarze wybierają między zabiegiem zamknięcia otworu a lekami, które zapobiegają powstawaniu skrzepów. Biorą pod uwagę, jak bardzo prawdopodobne jest, że to otwór spowodował udar.[5] Liczy się też budowa ściany między przedsionkami.[3] Decyzję podejmują wspólnie neurolog, kardiolog i Ty.[6]
- Masz więcej niż 60 lub mniej niż 18 lat. Na razie brakuje wystarczających dowodów, że zabieg w tym wieku pomaga.[3]
- Jak wygląda zabieg? Lekarz zamyka otwór małym urządzeniem, które wprowadza do serca przez naczynie krwionośne. Nie trzeba otwierać klatki piersiowej. Przed zabiegiem zwykle potrzebne jest badanie serca przez przełyk, które dokładnie pokazuje budowę ściany między przedsionkami.[7][8]
- Po zabiegu potrzebne są planowe badania kontrolne serca, nawet jeśli czujesz się dobrze. Mogą się bowiem pojawić powikłania. Jednym z nich jest nierówne bicie serca (migotanie przedsionków). Pojawia się ono najczęściej w pierwszych tygodniach po zabiegu i często samo ustępuje.[3] Innym, rzadkim powikłaniem jest skrzep na urządzeniu.[9]
- Twoja rodzina. Bliskich nie trzeba rutynowo badać. Otwór owalny nie jest chorobą dziedziczną w zwykłym znaczeniu.
Czy otwór owalny ma związek z migreną?
Migrena z aurą zdarza się częściej u osób z otworem owalnym.[10] Aura to objawy przed bólem głowy, najczęściej zaburzenia widzenia. Sama migrena nie jest jednak powodem, żeby szukać otworu. Zamykanie otworu tylko po to, żeby leczyć migrenę, nie jest zalecane.[11]
Co zrobić: leczenie migreny omów z lekarzem, najlepiej z neurologiem.
Dla nurkówChoroba dekompresyjna i kiedy naprawdę trzeba się zbadać
Otwór owalny a nurkowanie
Kogo to dotyczy? Nie chodzi o pływanie z rurką ani o zanurzenie na kilka metrów. Chodzi o nurkowanie z aparatem oddechowym, głębiej i dłużej.
Pod wodą, pod zwiększonym ciśnieniem, azot z powietrza rozpuszcza się w tkankach. Przy powolnym wynurzaniu organizm pozbywa się go przez płuca. Gdy wynurzasz się za szybko, azot tworzy w organizmie pęcherzyki. Tak powstaje choroba dekompresyjna. Przy otworze owalnym część pęcherzyków może ominąć płuca. Wtedy pęcherzyki trafiają do tętnic, a z nich do mózgu, rdzenia kręgowego albo ucha wewnętrznego.
Czy każdy nurek powinien się zbadać? Nie
U nurków po chorobie dekompresyjnej przeciek w sercu występuje częściej. Im większy przeciek, tym większe ryzyko. Samo wykrycie otworu nie pozwala jednak przewidzieć, czy dany nurek zachoruje.[12] Dlatego organizacje medycyny nurkowej nie zalecają badania wszystkich nurków przed wydaniem zgody na nurkowanie.[10][13]
Kiedy nurek powinien się zbadać? Badanie warto rozważyć, jeśli masz za sobą chorobę dekompresyjną, której objawy dotyczyły mózgu, rdzenia kręgowego, ucha wewnętrznego (np. zawroty głowy, kłopoty ze słuchem) lub skóry.[10][12]
Zalecenia różnią się co do liczby takich epizodów. Według części z nich badanie rozważa się po więcej niż jednym epizodzie.[13] Według innych wystarczy pierwszy, zwłaszcza gdy nie ma innego wyjaśnienia choroby, np. zbyt szybkiego wynurzania albo przekroczenia bezpiecznych limitów nurkowania.[10][14] Dlatego o badaniu zdecyduj razem z lekarzem medycyny nurkowej lub kardiologiem.
Powodem do badania nie jest sam ból głowy po nurkowaniu. Nie jest nim też samo uprawianie nurkowania.[13]
Co, jeśli nurek ma otwór owalny?
To nie musi oznaczać końca nurkowania. Masz trzy możliwości:[13]
- zrezygnować z nurkowania,
- nurkować ostrożniej (tzw. nurkowanie zachowawcze),
- zamknąć otwór zabiegiem.
Nurkowanie zachowawcze to m.in.:
- krótsze nurkowania, z zapasem w bezpiecznych limitach,
- jedno nurkowanie dziennie,
- oddychanie nitroksem, czyli mieszanką z większą ilością tlenu niż w powietrzu,
- dłuższy przystanek bezpieczeństwa,
- brak dużego wysiłku przez około trzy godziny po wynurzeniu.
Zanim po zabiegu wrócisz do nurkowania, potrzebne jest kontrolne echo serca z kontrastem, wykonane najwcześniej po trzech miesiącach. Musi ono potwierdzić, że otwór jest szczelnie zamknięty.[10][13]
Specjaliści nie są tu zgodni. Eksperci Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego radzą rozważyć zamknięcie otworu u nurka po chorobie dekompresyjnej.[15] Autorzy zagraniczni są ostrożniejsi, bo brakuje mocnych dowodów.[11][14] Co zrobić: decyzję podejmij razem z kardiologiem i lekarzem, który wydaje zgodę na nurkowanie.
Umów echo serca z kontrastem
Badanie wykonują doświadczeni kardiolodzy, którzy szkolą innych lekarzy z echa serca. To ważne, bo o wyniku decydują dobrze wykonana próba Valsalvy i dokładna ocena obrazu. Badanie wykonujemy w Centrum Echo Serca.
Najpierw jest konsultacja kardiologiczna. Kardiolog sprawdza, czy badanie jest Ci potrzebne. Po badaniu omawia z Tobą wynik. Aktualne ceny znajdziesz w cenniku.
Jeśli przyjeżdżasz spoza Warszawy, konsultację i badanie zaplanujemy na jedną wizytę. Dzwoniąc, powiedz, że chodzi o echo serca z kontrastem w kierunku otworu owalnego. Badanie odbywa się w wyznaczonych terminach.
Zadzwoń i umów konsultację+48 696 253 405
Najczęściej zadawane pytania
Czy na badanie z kontrastem trzeba przyjechać dwa razy?
Nie. Konsultację kardiologiczną i badanie planujemy na jedną wizytę, także gdy przyjeżdżasz spoza Warszawy. Badanie odbywa się w wyznaczonych terminach. Dlatego przy zapisie powiedz, że chodzi o echo serca z kontrastem w kierunku otworu owalnego.
Czy na badanie w kierunku przetrwałego otworu owalnego (PFO) potrzebne jest skierowanie?
Nie. Medecho jest przychodnią prywatną. Przy zapisie powiedz, że chodzi o echo serca z kontrastem w kierunku przetrwałego otworu owalnego.
Czy przetrwały otwór owalny jest groźny?
U zdecydowanej większości osób nie. Ma go mniej więcej co czwarty dorosły. Zwykle nigdy nie daje objawów i nie wymaga leczenia. Znaczenie ma głównie po udarze mózgu bez innej przyczyny i u nurków po chorobie dekompresyjnej.
Jakie objawy daje otwór owalny?
Sam otwór owalny nie daje żadnych objawów. Nie boli, nie powoduje kołatania serca ani duszności. Dlatego większość osób nigdy się o nim nie dowiaduje. Uwagę zwracają dopiero jego możliwe skutki: udar mózgu bez innej przyczyny, choroba dekompresyjna u nurka albo, bardzo rzadko, duszność nasilająca się w pozycji siedzącej lub stojącej.
Jak leczy się otwór owalny?
U większości osób wcale się go nie leczy. Leczenie rozważa się dopiero wtedy, gdy doszło do udaru mózgu bez innej przyczyny albo do choroby dekompresyjnej u nurka. Po udarze lekarze wybierają między zabiegiem zamknięcia otworu a lekami, które zapobiegają powstawaniu skrzepów. Decyzję podejmują wspólnie neurolog, kardiolog i pacjent.
Jak wykryć otwór owalny?
Podstawowym badaniem jest echo serca z kontrastem. Do żyły podaje się płyn z drobnymi pęcherzykami powietrza. Lekarz sprawdza, czy pęcherzyki przechodzą na lewą stronę serca. W trakcie wykonujesz próbę Valsalvy. Badanie przez przełyk robi się w szpitalu, zwykle dopiero przed planowanym zabiegiem.
Na czym polega próba Valsalvy?
Nabierasz powietrza. Potem przez chwilę przesz, tak jak przy wydechu przez zamknięte usta i zatkany nos. Dzięki temu niezrośnięta klapka łatwiej się uchyla. Lekarz powie Ci, kiedy zacząć i kiedy przestać.
Czy zwykłe echo serca wystarczy, żeby wykluczyć otwór owalny?
Nie zawsze. W zwykłym echu serca otwór owalny często nie jest widoczny. Dlatego przy podejrzeniu otworu owalnego podaje się kontrast.
Czy otwór owalny jest dziedziczny?
Nie jest chorobą dziedziczną w zwykłym znaczeniu. To pozostałość z okresu przed urodzeniem, która u mniej więcej co czwartego dorosłego po prostu nie zarasta. Nie trzeba rutynowo badać rodzeństwa, dzieci ani rodziców osoby z otworem owalnym.
Czy badanie z kontrastem jest bezpieczne?
Tak. Płyn z pęcherzykami nie zawiera jodu. Nie jest to kontrast używany w tomografii komputerowej. Jedyne ukłucie to założenie wenflonu. Nie ma znieczulenia ani promieniowania. Nie musisz być na czczo.
Czy z otworem owalnym można nurkować?
Samo wykrycie otworu nie zakazuje nurkowania. Masz trzy możliwości: zrezygnować z nurkowania, nurkować ostrożniej albo zamknąć otwór zabiegiem. Decyzję podejmij razem z kardiologiem i lekarzem, który wydaje zgodę na nurkowanie.
Czy każdy nurek powinien zbadać się w kierunku otworu owalnego?
Nie. Nie bada się rutynowo wszystkich nurków. Badanie warto rozważyć po chorobie dekompresyjnej, której objawy dotyczyły mózgu, rdzenia kręgowego, ucha wewnętrznego lub skóry. Część zaleceń mówi o więcej niż jednym takim epizodzie, inne dopuszczają badanie już po pierwszym, zwłaszcza gdy choroba nie ma innego wyjaśnienia. Sam ból głowy po nurkowaniu nie jest powodem do badania.
Czy zamknięcie otworu owalnego leczy migrenę?
Nie jest to zalecane. Obecne dane nie uzasadniają zamykania otworu owalnego tylko po to, żeby leczyć migrenę.
Dla lekarzy kierujących Wskazania neurologiczne do diagnostyki PFO, wybór metody i zasady kierowania pacjentów na echo z kontrastem opisujemy na osobnej stronie: Dla lekarzy kierujących.
Autorzy artykułu
dr hab. n. med. i n. o zdr.
Radosław Piątkowski
Kardiolog i specjalista chorób wewnętrznych. Pracuje w I Katedrze i Klinice Kardiologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Ekspert echokardiografii Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego, od lat szkoli lekarzy z echa serca.
dr hab. n. med. i n. o zdr.
Monika Budnik
Kardiolog i transplantolog kliniczny. Pracuje w I Katedrze i Klinice Kardiologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Ekspertka echokardiografii Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego. Zajmuje się wadami serca, niewydolnością serca i zespołem takotsubo.
Oboje są nauczycielami akademickimi, wykładowcami Akademii Echokardiografii i twórcami Centrum Echo Serca w Przychodni Medecho. Przegląd treści: wrzesień 2026.
Źródła
- Hagen PT, Scholz DG, Edwards WD. Incidence and size of patent foramen ovale during the first 10 decades of life: an autopsy study of 965 normal hearts. Mayo Clin Proc 1984;59(1):17-20. PMID 6694427.
- Cohen A, Donal E, Delgado V, Pepi M i wsp. EACVI recommendations on cardiovascular imaging for the detection of embolic sources: endorsed by the Canadian Society of Echocardiography. Eur Heart J Cardiovasc Imaging 2021;22(6):e24-e57. PMID 33709114.
- Caso V, Turc G, Abdul-Rahim AH i wsp. European Stroke Organisation (ESO) Guidelines on the diagnosis and management of patent foramen ovale (PFO) after stroke. Eur Stroke J 2024;9(4):800-834. PMID 38752755.
- González-Alujas T, Evangelista A, Santamarina E i wsp. Diagnosis and quantification of patent foramen ovale. Which is the reference technique? Simultaneous study with transcranial Doppler, transthoracic and transesophageal echocardiography. Rev Esp Cardiol 2011;64(2):133-9. PMID 21277667.
- Kent DM, Saver JL, Ruthazer R i wsp. Risk of Paradoxical Embolism (RoPE)-Estimated Attributable Fraction Correlates With the Benefit of Patent Foramen Ovale Closure: An Analysis of 3 Trials. Stroke 2020;51(10):3119-3123. PMID 32921262.
- Kleindorfer DO, Towfighi A, Chaturvedi S i wsp. 2021 Guideline for the Prevention of Stroke in Patients With Stroke and Transient Ischemic Attack. Stroke 2021;52(7):e364-e467. PMID 34024117 (rozdz. 5.4.5).
- Song JK. Pearls and Pitfalls in the Transesophageal Echocardiographic Diagnosis of Patent Foramen Ovale. J Am Soc Echocardiogr 2023;36(9):895-905.e3. PMID 37196905.
- Pristipino C, Sievert H, D'Ascenzo F i wsp. European position paper on the management of patients with patent foramen ovale. General approach and left circulation thromboembolism. Eur Heart J 2019;40(38):3182-3195. PMID 30358849.
- Krumsdorf U, Ostermayer S, Billinger K i wsp. Incidence and clinical course of thrombus formation on atrial septal defect and patent foramen ovale closure devices in 1,000 consecutive patients. J Am Coll Cardiol 2004;43(2):302-9. PMID 14736453.
- Smart D, Wilmshurst P, Banham N, Turner M, Mitchell SJ. Joint position statement on atrial shunts (persistent [patent] foramen ovale and atrial septal defects) and diving: 2025 update. SPUMS and UKDMC. Diving Hyperb Med 2025;55(1):51-55. PMID 40090026.
- Voudris KV, Poulin MF, Kavinsky CJ. Updates on Patent Foramen Ovale (PFO) Closure. Curr Cardiol Rep 2024;26(7):735-746. PMID 38913234.
- Gempp E, Lyard M, Louge P. Reliability of right-to-left shunt screening in the prevention of scuba diving related-decompression sickness. Int J Cardiol 2017;248:155-158. PMID 28864135.
- Denoble PJ, Holm JR (red.). Patent Foramen Ovale and Fitness to Dive Consensus Workshop Proceedings. Divers Alert Network, Durham NC, 2015. https://dan.org/health-medicine/health-resource/health-safety-guidelines/guidelines-for-patent-foramen-ovale-and-fitness/
- Pristipino C, Germonpré P, Toni D i wsp. European position paper on the management of patients with patent foramen ovale. Part II - Decompression sickness, migraine, arterial deoxygenation syndromes and select high-risk clinical conditions. Eur Heart J 2021;42(16):1545-1553. PMID 33507260.
- Araszkiewicz A, Bartuś S, Demkow M i wsp. Interventional closure of patent foramen ovale in prevention of thromboembolic events. Consensus document of the Association of Cardiovascular Interventions and the Section of Grown-up Congenital Heart Disease of the Polish Cardiac Society. Kardiol Pol 2019;77(11):1094-1105. PMID 31723115 (wersja polska: Zeszyty Edukacyjne Kardiologii Polskiej 3/2019, tabela 6).
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Nie zmieniaj leczenia na podstawie tego tekstu. W razie niepokojących objawów skontaktuj się z lekarzem, a w sytuacji zagrożenia życia dzwoń pod 112.
Zobacz też: Echo serca: co wykrywa i jak wygląda badanie, Centrum Echo Serca w Medecho, Echo przezprzełykowe: czym jest i kiedy jest potrzebne, Frakcja wyrzutowa: co oznacza wynik, Kardiolog Warszawa, wszystkie artykuły Poradnika pacjenta.
